15 Mart 1909’da Londra’da devasa bir mağaza açıldı. İçerisinde bulunanlar İngilizlerin alışveriş anlayışını tamamen değiştirdi. Mağazanın sahibi Harry Gordon Selfridge ise kazandığı büyük serveti yapılabilecek en kötü şekilde kullanmayı tercih etti.
English
The Man Who Changed Shopping Culture: Harry Gordon Selfridge
On 15 March 1909, a huge department store opened in London. What it contained completely transformed the way British people thought about shopping. Its owner, Harry Gordon Selfridge, later chose to spend the enormous fortune he had made in almost the worst way possible.
The American Who Came to Britain
Harry Gordon Selfridge was born in the United States and worked for more than 25 years at the famous Marshall Field department store in Chicago. He started in a junior position and gradually rose through the ranks to become a senior manager and partner.
He had made a considerable fortune, but he wanted to establish his own store and see his own name above the entrance. For this reason, he moved to London in 1906 with his wife, mother and four children.
After examining British department stores, he noticed that, apart from Harrods, most of them focused almost entirely on selling products. Selfridge had a much bigger idea: he wanted to turn shopping into entertainment.
The Giant Store Born on Oxford Street
Selfridges opened on Oxford Street on 15 March 1909. The building had eight floors, five of which contained more than 100 sales departments. In terms of size, it could only really be compared with Harrods.
Around 90,000 people visited the store on its opening day. Some sources suggest that the number exceeded 100,000. By the end of the first week, visitor numbers had reached one million.
One newspaper of the period described the store with the following words:
“Other businesses in London grew large over time. Selfridges was born large.”
Shopping Had Become Entertainment
What made Selfridge different was not simply the size of his store. He wanted to change the way people shopped.
Selfridges contained restaurants, rest areas, a library, a post office and an American-style soda fountain. There was a café and a shooting range on the roof. At one point, an ice rink was even installed there.
The store hosted book signings, fashion shows, cooking demonstrations and musical performances. Selfridge did not want people simply to buy what they needed and leave. He wanted them to remain in the store for as long as possible.
He summed up this approach with the words:
“It isn’t about getting them in, it’s about keeping them here.”
A New Space for Women
Women were Selfridge’s most important target audience.
At the time, there were relatively few safe places in central London where women could spend long periods of time. Public toilets for women were also uncommon. As a result, many women who came into the city centre had to return home fairly quickly.
Selfridges offered women’s toilets, rest areas and restaurants. This allowed women to meet friends, have a meal and spend more time in central London.
Women were also allowed to handle and examine products before buying them. In many traditional shops, goods were kept behind counters and could only be shown by a member of staff.
Suffragettes campaigning for women’s voting rights also used Selfridges as a safe place to rest after demonstrations and street campaigns.
“The Customer Is Always Right”
Harry Gordon Selfridge’s name became closely associated with the phrase “The customer is always right.”
However, it is not certain that Selfridge was the first person to use the expression. The same phrase is also linked to American retailers Marshall Field and John Wanamaker. It is more accurate to say that Selfridge was one of the most important businessmen to adopt and popularise this idea.
At the time, shopping was strongly influenced by the principle of “caveat emptor”, meaning “let the buyer beware”. It was the customer’s responsibility to inspect a product. If a problem appeared after the purchase, it was generally considered the customer’s problem.
Selfridge, by contrast, believed that customers should be treated as valuable and important. The idea was not that customers were genuinely right in every situation, but that they should leave the store satisfied.
Following the success of Selfridges, rival department stores such as John Lewis were forced to improve their customer service, window displays and in-store facilities.
A Genius by Day, a Fool by Night
While Harry Gordon Selfridge’s business career continued to rise, his private life gradually deteriorated.
One of his colleagues described him with the following words:
“From nine in the morning until five in the evening, he was a genius. After working hours, he was a fool.”
Selfridge repeatedly cheated on his wife, had relationships with showgirls and spent huge amounts of money on gambling. He rented luxury country houses, bought jewellery and furs for his mistresses, and placed high-stakes bets in French casinos.
After the death of his wife Rose in 1918 and his mother in 1924, his life became even more uncontrolled.
Selfridge is estimated to have spent around £3 million. According to some calculations, this would be worth approximately £65 million today.
Removed from His Own Store
As long as Selfridges continued to make money, the shareholders did not interfere too much in Harry’s private life. However, when the store’s income fell during the Great Depression, his spending became a serious problem for the company.
In 1939, Harry Gordon Selfridge was removed from the department store that carried his own name.
Once one of London’s wealthiest and most famous businessmen, Selfridge spent the final years of his life in a small flat in Putney, living on a modest pension. He died in 1947.
His legacy was not limited to the department store that still stands on Oxford Street. Selfridge transformed shopping from a simple activity based on buying necessities into a form of entertainment, socialising and spectacle.
However, there was also something deeply ironic about his story. The man who encouraged people to spend more eventually lost everything because he could not control his own spending.
Do you think turning shopping into entertainment was a positive development, or did it lay the foundations for today’s culture of excessive consumption?
İngiltere’ye gelen Amerikalı
Harry Gordon Selfridge, Amerika’da doğdu ve Chicago’daki ünlü Marshall Field mağazasında 25 yıldan uzun süre çalıştı. Perakendeciliğe alt kademelerden başladı, zamanla yöneticiliğe ve ortaklığa kadar yükseldi.
Büyük bir servet kazanmıştı ancak kendi mağazasını kurmak ve kapının üzerinde kendi adını görmek istiyordu. Bu nedenle 1906’da eşi, annesi ve dört çocuğuyla birlikte Londra’ya taşındı.
İngiltere’deki mağazaları incelediğinde Harrods dışında çoğunun yalnızca ürün satmaya odaklandığını fark etti. Selfridge’in ise alışverişi eğlenceye dönüştürmek gibi daha büyük bir fikri vardı.
Oxford Street’te doğan dev mağaza
Selfridges, 15 Mart 1909’da Oxford Street’te açıldı. Sekiz katlı binanın beş katında 100’den fazla satış bölümü bulunuyordu. Büyüklüğü bakımından Londra’da yalnızca Harrods ile karşılaştırılabiliyordu.
Açılış gününde mağazayı yaklaşık 90 bin kişi ziyaret etti. Bazı kaynaklarda bu sayının 100 bini geçtiği belirtiliyor. İlk haftanın sonunda ise ziyaretçi sayısı bir milyona ulaşmıştı.
Dönemin gazetelerinden biri mağazayı şu sözlerle anlatıyordu:
“Londra’daki diğer işletmeler zamanla büyüdü. Selfridges ise büyük doğdu.”
Alışveriş artık bir eğlenceydi
Selfridge’i farklı kılan yalnızca mağazasının büyüklüğü değildi. O, insanların alışveriş yapma biçimini değiştirmek istiyordu.
Selfridges’in içerisinde restoranlar, dinlenme alanları, kütüphane, postane ve Amerikan tarzı bir soda tezgâhı vardı. Çatısında kafe ve atış alanı bulunuyordu. Bir dönem buz pateni pisti bile kurulmuştu.
Mağazada kitap imza günleri, moda gösterileri, yemek etkinlikleri ve müzik dinletileri düzenleniyordu. Selfridge, insanların yalnızca ihtiyaçlarını satın alıp çıkmasını değil, mağazada mümkün olduğunca uzun süre kalmasını istiyordu.
Bu yaklaşımını şu sözlerle özetliyordu:
“Mesele onları içeri almak değil, burada tutmaktır.”
Kadınlar için yeni bir alan
Selfridge’in en önemli hedef kitlesi kadınlardı.
O dönemde Londra’nın merkezinde kadınların uzun süre vakit geçirebileceği güvenli alanların sayısı sınırlıydı. Kadınlara açık umumi tuvaletler de yaygın değildi. Bu nedenle şehir merkezine gelen birçok kadın kısa süre içerisinde evine dönmek zorunda kalıyordu.
Selfridges’te kadınlara özel tuvaletler, dinlenme alanları ve restoranlar bulunuyordu. Böylece kadınlar arkadaşlarıyla buluşabiliyor, yemek yiyebiliyor ve şehir merkezinde daha uzun süre kalabiliyordu.
Kadınların ürünleri satın almadan önce ellerine alıp incelemelerine de izin veriliyordu. Oysa birçok geleneksel mağazada ürünler tezgâhların arkasında tutuluyordu.
Kadınların oy hakkı için mücadele eden süfrajetler de sokaklardaki kampanyalarından sonra dinlenmek için Selfridges’i güvenli bir alan olarak kullanıyordu.
“Müşteri her zaman haklıdır”
Harry Gordon Selfridge’in adı, “Müşteri her zaman haklıdır” sözüyle özdeşleşti.
Ancak bu sözü ilk söyleyen kişinin Selfridge olduğu kesin değildir. Aynı ifade dönemin Amerikalı perakendecileri Marshall Field ve John Wanamaker ile de ilişkilendirilir. Selfridge’in bu anlayışı benimseyen ve yaygınlaştıran en önemli isimlerden biri olduğunu söylemek daha doğrudur.
O dönemde alışverişte “caveat emptor”, yani “alıcı dikkatli olsun” anlayışı yaygındı. Ürünü incelemek müşterinin sorumluluğundaydı. Satın aldıktan sonra bir sorun çıkarsa bu çoğunlukla müşterinin problemi olarak görülüyordu.
Selfridge ise müşteriye değerli ve özel biri gibi davranılması gerektiğini savunuyordu. Burada müşterinin gerçekten her durumda haklı olması değil, mağazadan memnun ayrılması amaçlanıyordu.
Selfridges’in başarısı üzerine John Lewis gibi rakip mağazalar da müşteri hizmetlerini, vitrinlerini ve mağaza içi imkânlarını geliştirmek zorunda kaldı.
Sabahları dâhi, akşamları aptal
Harry Gordon Selfridge’in iş hayatı yükselirken özel hayatı giderek kötüleşiyordu.
Çalışma arkadaşlarından biri onu şöyle tanımlamıştı:
“Sabah dokuzdan akşam beşe kadar bir dâhiydi. Mesai bitince ise bir aptal.”
Selfridge eşini birçok kez aldattı, şov kızlarıyla ilişkiler yaşadı ve kumara büyük paralar harcadı. Lüks malikâneler kiralıyor, metreslerine mücevherler ve kürkler alıyor, Fransa’daki kumarhanelerde yüksek miktarlarda bahis oynuyordu.
Eşi Rose’un 1918’de, annesinin ise 1924’te ölmesinden sonra hayatı daha da kontrolden çıktı.
Selfridge’in yaklaşık 3 milyon sterlin harcadığı tahmin ediliyor. Bu para bazı hesaplamalara göre günümüzde yaklaşık 65 milyon sterline karşılık geliyor.
Kendi mağazasından uzaklaştırıldı
Selfridges para kazandığı sürece hissedarlar Harry’nin özel hayatına fazla karışmadı. Ancak Büyük Buhran döneminde mağazanın gelirleri düşünce, onun harcamaları şirket için büyük bir sorun hâline geldi.
1939’da Harry Gordon Selfridge, kendi adını taşıyan mağazadan uzaklaştırıldı.
Bir zamanlar Londra’nın en zengin ve tanınmış iş insanlarından biri olan Selfridge, hayatının son yıllarını Putney’deki küçük bir apartman dairesinde, düşük bir emeklilik maaşıyla geçirdi. 1947 yılında hayatını kaybetti.
Onun mirası yalnızca Oxford Street’te hâlâ ayakta duran mağazası değildi. Selfridge, alışverişi ihtiyaçların karşılandığı basit bir faaliyetten çıkarıp eğlenceye, sosyalleşmeye ve gösteriye dönüştürdü.
Ancak insanları daha fazla harcamaya teşvik eden bu adamın, sonunda kendi harcamalarını kontrol edemediği için her şeyini kaybetmesi de hikâyesinin en ibretlik tarafı oldu.
Sizce alışverişin bir eğlence biçimine dönüşmesi iyi mi oldu, yoksa günümüzdeki tüketim çılgınlığının temellerini mi attı?
Kaynak 2: https://www.forbes.com/sites/blakemorgan/2018/09/24/a-global-view-of-the-customer-is-always-right/
Kaynak 3: https://www.radiotimes.com/tv/the-real-mr-selfridge-the-man-who-brought-sex-appeal-to-shopping/
Bir Cevap Yazın